Στο Τρακτάτους, ο Βίττγκενσταϊν αναλύει τη γλώσσα και προτείνει μια λογική ανάλυση τέτοια ώστε κάθε πρόταση νοείται σα να αναπαριστάνει ή να εικονίζει ενα δυνατό συμβάν – πραγματικό αν η πρόταση αληθεύει, απλά δυνατό αν η πρόταση είναι ψευδής. Οι προτάσεις, δηλαδή, λειτουργούν ως εικόνες – όχι ζωγραφιές, αλλά με παραπλήσια λειτουργία, απεικονιστική.

Αποτελεί, όμως, ερώτημα για τους αναγνώστες του βιβλίου τι ρόλο παίζουν οι ύστερες ενότητες του βιβλίου, όπου ο Βίττγκενσταϊν φαίνεται να θίγει και να αναπτύσσει δικές του θέσεις πάνω σε ηθικά, μεταφυσικά και οντολογικά ζητήματα: το θάνατο, τον Θεό, τον εαυτό, και τον κόσμο. Βασική του ιδέα είναι ότι ο Εαυτός, στο όριο του κόσμου, θωρεί τον κόσμο στην ολότητά του, διαβλέποντας επίσης ότι οι ηθικές αξίες δεν εντοπίζονται στον κόσμο: ο Θεός και η Αξία κείνται εκτός κόσμου. Αλλά πώς σχετίζονται αυτά με τη λογική δομή που παρουσιάζεται στις προηγούμενες ενότητες του βιβλίου; Τι σχέση μπορεί να έχουν η Ηθική και η Μεταφυσική (με την ευρεία έννοια) με μια ταπεινή λογική θεωρία ανάλυσης γλωσσικών προτάσεων;

Τρακτάτους Βιτγκενσταιν Κωβαίος

Ένα παλιό άρθρο (Barry Smith (1978), “Law and eschatology in Wittgenstein’s early thought”, Inquiry 21:1-4, σσ.425-441) κάνει μια ωραία πρόταση, την οποία θεώρησα επαρκώς αξιόλογη ώστε να την αναφέρω. Βασίζεται στο γεγονός ότι ο Βίττγκενσταϊν εμπνεύστηκε την ιδέα του για την αναπαριστατική λειτουργία των προτάσεων ως εικόνων στη βάση της ακόλουθης αναλογίας: όπως σε ένα δικαστήριο (της εποχής του Τρακτάτους), ένα πραγματικό συμβάν αναπαριστάνεται σε μικρογραφία με χρήση π.χ. ενός αντιγράφου-μοντέλου (λ.χ. ένα αυτοκινητικό δυστύχημα αναπαριστάνεται με αυτοκινητάκια και ανθρωπάκια), έτσι και οι προτάσεις λειτουργούν ως μοντέλα της πραγματικότητας δίχως να ταυτίζονται με αυτήν. Μια κύρια ιδέα του Τρακτάτους προέρχεται λοιπόν από το δικαστήριο.
Και κάθε δικαστήριο έχει έναν δικαστή. Ο οποίος, εποπτεύοντας τα γεγονότα στην ολότητά τους, προβαίνει σε μια τελική κρίση.

Ο συγγραφέας του άρθρου προτείνει λοιπόν το εξής: “Η μελέτη της σχέσης μεταξύ, από τη μια, των καταστάσεων πραγμάτων που απεικονίζονται π.χ. από προτάσεις σε μια δικαστική δαμάχη και, από την άλλη, των σύνθετων γεγονότων του παρελθόντος στα οποία αντιστοιχούν, υποδεικνύει ένα δυνατό συνδετικό κρίκο μεταξύ των λογικών ενοτήτων του Τρακτάτους και των ηθικών στοχασμών που εμφανίζονται στο τέλος. Στο άρθρο μου ισχυρίζομαι ότι οι ύστερες ενότητες μπορούν να κατανοηθούν καλύτερα με βάση την ιδέα μιας ‘τελικής κρίσης’ (με τις ανταμοιβές της και τις τιμωρίες της) που αφορά στον κόσμο στην ολότητά του όπως μια ποινική δίκη αφορά στα επιμέρους σύμπλοκα γεγονότων”.

Με άλλα λόγια, όπως ένας δικαστής προβαίνει σε μια τελική κρίση αναλύοντας σωστά τα γεγονότα και τα λεγόμενα στο δικαστήριό του, έτσι και ο κόσμος κρίνεται ηθικά αναλύοντας ή κατανοώντας τον σωστά, εποπτεύοντάς τον στο όριό του. Άρα το βιβλίο έχει σαν θεατρική σκηνή ή φόντο ένα δικαστήριο. Εκεί η λογική των συμβάντων και η ηθική κρίση τους πράγματι μπλέκονται αξεδιάλυτα μεταξύ τους, με αποκορύφωμα ακριβώς, στο τέλος, την κρίση του δικαστή.
Το Τρακτάτους, θα έλεγε κανείς, είναι γραμμένο από τη σκοπιά ενός δικαστή, που δικάζει τον εαυτό του. Και αυτή η εσχατολογική διάσταση, νομίζω, βγάζει αρκετό νόημα από τη σκηνοθεσία του βιβλίου.


DISCLAIMER

Δεν έδωσα λεπτομερή ερμηνεία του Τρακτάτους σε μια ανάρτηση.

Πηγή το πόστ του Μίλτου Θεοδοσίου στο facebook (Πατήστε εδώ για το πόστ)